Wspomnienia po latach

Prywatne rozmyślania

Pisanie tekstów pożegnalnych jest równie przygnębiające jak pisanie nekrologów. Jedyny weselszy punkt to ten, że pisze się własny nekro­log, a nie kogoś, kogo się naprawdę lubiło. Ale w życiu zawodowym nawet cztery lata regularnej współpracy to już jest coś, to jakiś tam dorobek, jakieś dwa tysiące stron maszynopisu, przyzwy­czajenie podszyte lękiem, czy aby nie przeradza się w tępą rutynę. Z „Poglądem" zetknąłem się przez telefon. Gdzieś w 1983 roku dziennik „Frankfurter Allgemeine Zeitung" opublikował mi satyryczne opowiadanie, które spodobało się redaktorowi Klimczakowi. Zadzwonił i poprosił o polską wersję. Był to pierwszy rok mojej emigracji i największym zmartwieniem było — gdzie pisać.

Ale bądźmy sprawiedliwi. Właśnie partia Zielonych wpisała na pierwsze miejsce swojej listy kandydatów do Parlamentu Europejskiego pol­skiego Cygana, Rudko Kawczyńskiego, który ma reprezentować 15 tysięcy mieszkających w Euro­pie Cyganów. Około dwa miliony Polaków, miesz­kających w Zachodniej Europie nigdy nie wpadły na ten.pomysł, żeby ich także ktoś w Europej-skiem Parlamencie reprezentował. Nie wpadli także na to przywódcy opozycji krajowej i ich do­radcy, chociaż w Sztrasburgu od lat zasiadają przedstawiciele opozycji czeskiej. Jeśli więc generalnie, w kraju czy za granicą, mamy gdzieś świat razem z jego realiami, czyż może dziwić, że tym mniej interesuje nas opis tego świata? Zresztą mo­gę sobie łatwo wyobrazić, co by się działo, gdyby do Parlamentu w Sztrasburgu nie kandydował polski Cygan a polski Polak — te donosy, opluskwiania, plotki, te denuncjacje, że to agent — w za­leżności od orientacji autora — sowiecki lub nie­miecki. Zresztą to jest wyjście, to jest pomysł nie tylko na uratowanie „Poglądu" ale nawet na zro­bienie wielkiego interesu — wydawanie pisma po­święconego donosom, pogłoskom i rozróbom. Sukces gwarantowany, wysoki nakład, masy czy­telnicze.
Polskie pismo w Niemczech, żeby miało po­wodzenie, musiałoby zamieszczać nazwiska i ad­resy — najlepiej ze zdjęciami — pań z Polski, które się prostytuują, nazwiska osób będących „na socjalu" a kupujących sobie Mercedesa, porady gdzie najtaniej kupić video i jak oszukać rząd. Od­powiadałoby to potrzebom i zainteresowaniom mas, które dumę narodową zaspokajają faktem, że papieżem jest Polak, a potrzeby intelektualne sycą przeglądaniem katalogu firmy wysyłkowej Ouelle. Niech więc nikogo nie dziwi, że „Pogląd" upada — w Wielkiej Brytanii najbardziej znanym Polakiem jest Leszek Kołakowski, we Francji pewnie Roman Polański, we Włoszech — pomi­jam Karola Wojtyłę — Gustaw Herling Grudziński a w Niemczech? W Niemczech polską kulturę reprezentuje pani Teresa Orłowska, dzięki której Niemcy nabierają miłego, ale całkowicie mylnego pojęcia o temperamentach Polek. Gdyby tak wy­dać broszurkę „Polka w Kaufhalle" albo zrobić na ten temat film na kasecie, dopiero wtedy okazało­by się co jest prawdziwym powołaniem naszych kobiet.
Zważywszy to wszystko, jasnym się staje, dlaczego „Poglądu" nie będzie — jest niepotrzeb­ny nikomu, może poza tymi, którzy do niego pisali i z kraju i zza granicy i jeszcze tymi, którzy powie­lali go w podziemiu gdzieś w Warszawie, Pozna­niu czy we Wrocławiu. Oczywiście, powyższy wy­kład zadowolić może tylko mnie samego, bo dał mi okazję do upuszczenia żółci i odciążenia wąt­roby. Czytelnicy, jeśli jeszcze nie podarli czasopis­ma, wymagają zapewne głębszej, naukowej anali­zy. Wymagania takie biorą się z pewnej psycholo­gicznej zasady — ludzie sięgają z braku lepszego zajęcia po zadrukowane, przystępują do lektury z wyrobionym z góry podejściem, które ma być dwojakie — część czyta, żeby się przekonać, że au­tor jest od nich głupszy, część zaś, że jest mądrzej­szy. Jest to założenie a priori, dotyczy nie tylko publicystyki ale i literatury i między innymi z tego powodu zawód krytyka literackiego jest jałowy: nigdy nie przekona on faceta mającego Nienackiego za geniusza, że to grafoman, ani zresztą od­wrotnie. Mam tę świadomość i wiem, że tym, co napisałem do tej pory zadowoliłem grupę czytel­ników uważających mnie za ponurego chama, osikująćego mętnym moczem wszystkie narodowe świętości od Konrada Wallenroda po Józefa Glempa, od Tadeusza Kościuszki po Tadeusza Mazowieckiego, a także Leszków Białego i Czar­nego oraz Moczulskiego.
Teraz postaram się zadowolić tych, którzy uprzejmie darzą mnie zaufaniem, sądzą, że jestem mędrcem obserwującym z zimnym dystansem obroty ciał zbiorowych w PRL i odgadującym z nich przyszłość. Proszę bardzo, teraz coś dla wie­rzących w niezłomną wzniosłość mej duszy. Otóż „Pogląd" upada, bo upaść musi a w jego ślady pój­dą po kolei wszystkie wydawnictwa periodyczne najpierw na emigracji a potem w kraju. W roku dwutysięcznym na całym świecie nie będzie się wydawać ani słowa po polsku za wyjątkiem prze­druków z prasy sowieckiej poświęconych „pieriestrojce", „głasnosti" i destalinizacji z komentarza­mi Drawicza. Nawet „Trybuna Ludu" zostanie zlikwidowana, a ostatnią książką, jaka wyjdzie w Polsce będzie wznowienie, w gigantycznym nakła­dzie, książki jej redaktora naczelnego Jerzego Maki, zatytułowanej „Jak zorganizować drużynę zuchów". Tytuł tej książki to przecież zadanie, ja­kie stoi dziś, stać będzie jutro i pojutrze przed Jaruzelskim, Rakowskiem, PZPR, rządem, Sejmem, stronnictwami sojuszniczymi i mecenasem Siłą-Nowickim. Czasopisma przestaną wychodzić, gdyż to, co dzieje się w Polsce, nie będzie miało — podobnie jak dziś — żadnego znaczenia. Czas bę­dzie wyznaczał puls Moskwy, tak jak wyznaczał go od dawna, tyle że zaowocuje wreszcie wysiłek uświadomienia tego Polakom. Dzienniki, dziś po­trzebne są, by się dowiedzieć, gdzie wyłączone zostanie światło, gdzie ciepło, a gdzie woda, także staną się zbędne, bo wszystko będzie wyłączone na zawsze.

Rozszaleje się reforma gospodarcza, po­wstaną prywatne przedsiębiorstwa produkujące szelki, musztardę, grzebienie, gliniane koguciki i sznurowadła, których organem założycielskim bę­dzie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych. W tele­wizji codzinnie nadawana będzie dyskusja między Miodowiczeam a Wałęsą, w której Miodowicz co­dziennie będzie zachęcał Wałęsę do wstąpienia do OPZZ, a Wałęsa codziennie będzie z godnością odmawiał. Kamerę będzie oczywiście obsługiwać Andrzej Wajda, a mikrofon Penderecki. Premier Rakowski jeździć będzie po świecie z wykładami o pluralizmie politycznym tłumacząc zachodnim zacofańconv że prawdziwy pluralizm jest dopiero wtedy, gdy władzę mają komuniści, a konkretnie ten z nazwiskiem Rakowski. I po co w takiej sy­tuacji pisma, po co w ogóle sztuka drukarska i umiejętność pisania? Publicystyka polityczna jest zawsze próbą porządkowania i racjonalizowania rzeczywistości. Jak długo jednak można racjonali­zować coś, co jest absolutnie pozbawione sensu? Jak długo można cieszyć się z faktu, że w grze z władzą w odpowiedzi na wyjście opozycji asem pik partia przesunęła czarnego konia na a4? Jeśli mi przykro z likwidacji „Poglądu" to tylko dlate­go, że pismo to stworzone uporem jednego faceta na zupełnie jałowym gruncie było dobrym uzupeł­nieniem polskiego absurdu.
Życzę Państwu spokojnego snu w Boże Na­rodzenie, a także wszystkie dni Nowego Roku 1989 nie wyłączając 22 lipca i 7 listopada.

MACIEJ RADWAN RYBIŃSKI

Od redakcji:

RYBIŃSKI MACIEJ (1945 — ✝2009/Warszawa), dziennikarz, publicysta i pisarz. W latach 1983-1989 był m.in. korespondentem BBC w RFN, publikowal w Poglądzie pod nazwiskiem Maciej Radwan-Rybiński i własnym. Był stałym felietonistą Poglądu prowadząc cykl "Prywatne rozmyślania". W latach 1987/89 był też redaktorem naczelnym Poglądu. Do Polski wrócił w listopadzie 1998. Odznaczony po śmierci Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.

Por: Wikipedia